زكات فطر

-------------------------------------------------------------------------------

به نقل از کتاب "ادیان در خدمت انسان " از مجموعه  " در قلمرو  اندیشه امام موسی صدر "
 صفحه  337
مترجم : عطا لله افتخاری

-------------------------------------------------------------------------------

 آنچه در پى مى ‏آيد متن خطبه امام موسى صدر به مناسبت عيد فطر است. در اين سخنرانى به جوانب مختلف زكات فطر پرداخته شده است.

 إذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ و الفَتحِ و رَأَيتَ النّاسَ يَدخُلونَ فى دينِ اللَّهِ أفْواجا، فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ استَغْفِرْهُ إنَّهُ كانَ تَوّابا )چون يارى خدا و پيروزى فراز آيد و مردم را بينى كه فوج ‏فوج به دين خدا درآيند، پس به ستايش پروردگارت تسبيح گوى و از او آمرزش بخواه، كه او توبه ‏پذير است.)

 در سوره مباركه اعلى، كه در ركعت اول نماز عيد قرائت كرديم، اين آيات را مى‏ خوانيم:

 قَد أفْلَحَ مَن تَزَكّى و ذَكَرَ اسْمَ ربِّه فَصَلّى. بَل تُؤثِرونَ الْحَياةَ الدُّنْيا. و الآخِرَةُ خَيرٌ و أبقى. إنَّ هذا لَفِى الصُّحُفِ الأولى. صُحُفِ إبراهيمَ و موسى. )هر آينه پاكان رستگار شدند؛ آنان كه نام پروردگار خود را بر زبان آوردند و نماز گزاردند. آرى، شما زندگى اين جهان را برمى‏گزينيد، حال آنكه آخرت بهتر و پاينده‏تر است. اين سخن در صحيفه‏هاى نخستين است: صحيفه‏هاى ابراهيم و موسى.(

 معناى زكات در امروز )عيد فطر( در سوره اعلى بيان شده و نيز در بسيارى از دعاهاى مخصوص امروز آمده است. حتى در تنها خطبه ‏اى كه درباره زكات از حضرت اميرالمؤمنين على (‏ع) به دست ما رسيده به دادن زكات تأكيد شده است. شما مى‏ دانيد كه پرداختن زكات روز عيد فطر بر هر شخصى كه توانائى مالى دارد واجب است و بايد از طرف خود و خانواده و همه كسانى كه سرپرستى آنان را بر عهده دارد زكات بپردازد. بدون شك، اين مسأله به تعميق احساس انسانى اشاره دارد. تأكيدى است بر اينكه انسان، انسانى كه خدا مى‏ خواهد، انسانى كه خداوند از او خشنود است، انسانى كه اسلام مى‏ خواهد تربيت كند، انسانى كه اسلام براى اوست و از او و به سوى اوست، مادامى كه رنج‏ديدگان، گرسنگان و فقيرانى در اطراف او وجود دارند، نبايد احساس خوشى كند. اسلام مسلمانى را نمى ‏پسندد كه سير مى ‏خوابد در حالى كه همسايه او گرسنه است. همان گونه كه اميرالمؤمنين مى ‏فرمايد،«آيا بدين بسنده كنيم كه مرا امير مؤمنان گويند و در ناخوشاينديهاى روزگار شريكِ آنان نباشم؟ يا در سختى زندگى نمونه ‏اى برايشان نشوم؟»(نهج‌البلاغه، نامه45)

 به اين ترتيب، كسى كه شب سير مى‏ خوابد در حالى كه همسايه او گرسنه است، به خدا ايمان ندارد. انسانى كه مى‏ تواند گرسنگى همسايگان، درد و رنج دوستان، ناتوانى فقيران، و نياز درماندگان را مشاهده كند و همراه فرزندانش روزگار را شاد و مسرور سپرى كند، انسانى نيست كه خداوند از او خشنود باشد. اما انسانى كه مورد رضايت خداوند است، كسى كه خداوند او را مصلح، موفق و خوشبخت مى‏ داند، كسى كه اسلام او را انسان مى‏ داند:

 قَد أفْلَحَ مَن تَزَكّى و ذَكَرَ اسْمَ ربِّه فَصَلّى. بَل تُؤثِرونَ الْحَياةَ الدُّنْيا. و الآخِرَةُ خَيرٌ و أبقى. (رستگار شد آنكه پاك شد، و نام پروردگار خويش بُرد و نماز گزارد. نه، كه شما زندگى اين جهانِ فرودين را برمى‏گزينيد، حال آنكه زندگىِ پسين بهتر و پاينده‏تر است.)

 حتى براى منافع و مصالح شخصى هم لازم است آخرت را بر دنيا ترجيح دهيم. پس خوشبختى انسان وقتى تحقق مى‏ پذيرد كه برادرِ او هم با او شادمان باشد و همسايه ‏اش قبل از او سير گردد و دوستش پيش از او احساس راحتى و آرامش كند. اسلام از ما مى ‏خواهد كه باور كنيم روح و كالبد ما از يك متر و نيم پيرامونمان گسترده ‏تر است. اسلام از ما مى ‏خواهد كه وجودى گسترده داشته باشيم. هنگامى كه دوستى بيمار مى ‏شود بايد احساس درد كنيم و اگر همسايه شما از سرما مى‏ لرزد بايد احساس سرما كنى. اگر خويشانتان گرسنه‏ اند بايد احساس گرسنگى كنيد. بله اسلام اين گونه مى‏ خواهد. اسلام مى ‏خواهد كه اين احساس را گسترش و تعميم دهد و اين پيوند را عميق سازد. اسلام مى ‏خواهد از ما انسانى بسازد كه فراتر از ابعاد جسمانى‏ مان باشيم. از همين رو، پرداخت زكات در روز عيد فطر واجب شده است.

 بدون شك، شما، قبل از نماز، زكات را پرداخته ‏ايد. ولى آيا تصور مى‏ كنيد وظيفه انسان با پرداخت زكات مال پايان مى‏ پذيرد؟ به عقيده من زكات مال نماد و نشانه ‏اى است از ضرورت پرداخت زكات در همه چيز. امروز همان گونه كه از مال خود به همسايه، فقير، يا خوايشاوندانتان زكات پرداخته‏ ايد، بياييد از نعمتِ سلامتى خويش، از شادمانى، از سرور، از تجارب و علم خود و از فكر و انديشه‏ تان به نيازمندان زكات پرداخت كنيد. چه ايرادى دارد كه دستِ پيوند و دوستى را به سوى كسى دراز كنيد كه با او قطع رابطه كرده‏ ايد در حالى كه به شما نيازمند است و شما به او محتاج نيستيد؟ آيا ايرادى دارد كه به انسانِ كم ‏تجربه‏ اى كمك كنيد يا بى ‏سوادى را تعليم دهيد يا در دل يك انسان افسرده و غمگين نهال شادمانى بكاريد؟ اينها همه زكات است. قطعا زكاتِ مال رمز و اشاره‏ اى است بر زكاتهاى ديگرى كه در وراى آن نهفته است.

 به طور خلاصه، اى مسلمان، اسلام از تو مى‏ خواهد كه شبِ ظلمانى همسايه‏ ات را پيش از خانه خويش روشن و نورانى كنى. به همين جهت مى‏ گويد پيش از آنكه نماز بگزارى و به خانه برگردى و عيد را جشن بگيرى، زكاتت را بپرداز. اسلام از تو مى‏ خواهد كه پيش از احساس خوشحالى در درون خويش، آن را به منزل همسايه‏ ات ببرى. اين است رمز اسلام و معناى عيد. اين است بركت عيد. از خداوند مى‏ خواهيم كه اين عيد بزرگ براى ما روزى مبارك گردد و روزى باشد كه در آن به وظايف خود عمل كنيم. و السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته.