|
در راه وحدت مسلمانان |
|
------------------------------------------------------------------------------- |
|
به نقل از کتاب "نای و نی " از مجموعه " در قلمرو
اندیشه امام موسی صدر " |
|
------------------------------------------------------------------------------- |
|
متن نامه امام موسى صدر به مفتى اهل سنت جمهورى لبنان، پس از انتخاب ايشان به رياست مجلس اعلاى شيعيان، به نقل از روزنامه لبنانى المحرر 19/10/1969 بسم اللَّه الرحمن الرحيم. برادر بزرگوار جناب آقاى شيخ حسن خالد، مفتى بزرگ جمهورى لبنان السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته. در اين ايام دشوارى كه امت اسلامى را آشوب و اضطراب فراگرفته و در برابر خطرهاى پى درپيى كه حال و آينده سراسر اين منطقه را دستخوش توفان كرده، بيش از پيش نياز مبرم مسلمانان به وحدت و متحد كردن صفوف متفرق و هماهنگى و انسجام تلاشهاى مختلف آنان نمايان مى شود. اين امر از آن رو ضرورى است كه مسلمانان بايد در حركت به سوى آينده و ترسيم سرنوشت تاريخى و اداى مسئوليت هايشان مسير خود را بشناسند و به خويشتن اعتماد كنند. اتحاد كلمه و وحدت نيروها و افزايش توانها تنها براى اين نيست كه اين موارد بزرگترين هدفهاى دينى اند، يا آنكه وصيت پيامبر عظيم الشأنص ماست، بلكه اين مسائل با تماميت زندگى ما و كرامت ما و وجود نسلهاى ما مرتبط است و خود مسئلهاى حياتى به شمار مى آيد. اين اتحاد كلمه نبايد تنها به صورت يك شعار يا جمله زيبا جلوه گر شود، بلكه بايد در تاروپود انديشه و احساس ما، در فكر و تپشهاى قلب ما و در راه و روش ما خودنمايى كند. اين وحدت ركن اساسى براى آينده است. اين اتحاد جز با بذل عنايت فكرى و در پى آن با تلاش وجدانى خاص و سعى و كوشش براى تحكيم آن به دست نمى آيد. اگر چنين شود وحدت حقيقى بنيان گذاشته مى شود و استوار مى گردد و نمونه و الگويى پديد مى آيد كه مى توان بدان اقتدا كرد. برادر بزرگوار، اينك ما تجربه اندك خود را خالصانه در برابر شما مى نهيم. پيش از اين هم، در نخستين ديدارى كه چهار ماه پيش در «دارالافتاء الاسلاميه» داشتيم، به شما عرض كردم كه وحدت كلمه و انديشه و احساس مسلمانان و به عبارتى دقيقتر، گسترش وحدت مسلمانان بر ستونهاى فكرى و عاطفى محكمى قرار دارد كه از دو طريق تحقق مى يابد.
وحدت فقهى مبانى و بنيانهاى اسلام، در اساس، يكى است و امت واحده نيز در عقيده، كتاب، مبدأ و معاد با هم مشتركند. بنابراين، چنين اشتراك گستردهاى اقتضا مى كند كه اين امت در جزئيات نيز وحدت داشته باشند. وحدت در جزئيات مختلف يا نزديك كردن آنها به هم، خواسته اى است كه آرزوى بزرگ تحقق آن بر ضمير دانشمندان گذشته مان- قدس الله اسرارهم- نيز پوشيده نبوده است. ما مى بينيم شيخ ابوجعفر محمد بن حسن طوسى، هزار سال پيش، كتابى به نام الخلاف در فقه تطبيقى تأليف مى كند و نيز علامه حلّى، حسن بن يوسف بن مطهر، به پيروى از شيخ، همين مسير را با تأليف التذكرة ادامه مى دهد. در واقع، فقه تطبيقى همان هسته صالح براى رويانيدن وحدت فقهى و تكميل وحدت شريعت است. در دوره ما، از حدود سى سال پيش، گروهى از نخبگان دانشمند و مجاهدان بزرگ از سلك علماى اسلام دست به تأسيس «دار التقريب بين المذاهب الاسلاميه» در شهر قاهره زدند كه از جمله آنان علماى گرانسنگى همچون استاد بزرگ مرحوم شيخ عبدالحميد سليم و استاد مرحوم شيخ محمود شلتوت و مرحوم شيخ محمد محمد المدنى رئيس دانشكده شريعت الازهر را مى توان نام برد، و نيز از ديگر دانشمندان بزرگ در لبنان و ايران و عراق بايد از آيتاللَّه سيد عبدالحسين شرف الدين و مرجع بزرگ شيعيان جهان مرحوم آيتاللَّه العظمى سيد حسين بروجردى و استاد علامه شيخ محمدتقى قمى، مسئول دائم دارالتقريب، نام برد. اين مؤسسه، افزون بر خدمات گستردهاش، منشورى صادر كرد كه در آن خط مشىهاى اوليه خود را ترسيم نمود. در اين خصوص، مرحوم پدرم امام سيد صدرالدين صدر، كتاب خود موسوم به لواء محمدص را تأليف و منتشر كرد. اين كتاب در واقع تلاشى بود براى جمع آورى تمام رواياتى كه مسلمانان فرقه هاى گوناگون از پيامبرص در زمينه هاى عقيدتى و دينى نقل كرده بودند، تا پس از قرآن كريم مرجع مسلمانان واقع شود. به عبارتى دقيقتر، اين كتاب تلاشى بود براى وحدت سنّت مطهر نبوى. در اين مدت هم برخى از بزرگان پژوهشها و كتابهايى درباره فقه و مذاهب اسلامى انتشار داده اند. سپس دوره تأليف دايرة المعارف هاى فقهى فرارسيد؛ دانشگاه دمشق موسوعة عبدالناصر للفقه الاسلامى را تأليف كرد. هماكنون نيز در دانشگاه كويت تلاشهاى گستردهاى براى تكميل الموسوعة الفقهية انجام مى گيرد. استاد بزرگ جناب آقاى سيد محمدتقى حكيم رئيس دانشكده فقه نجف اشرف نيز كتاب ارزشمندى درباره مبادى عمومى فقه تطبيقى تأليف كرده است. ثمرات اين تلاشهاى سازنده را، كه در فتاواى فقهاى مسلمان مىتوان ديد، مؤيد آن است كه ما با عنايت خداوند به مرحله و نقطه نزديكى از اتحاد فقهى رسيده ايم.
راههاى همكارى اين گونه تلاشها در موقعيتهاى استثنايى، مثل موقعيت ما در لبنان، بيشتر جلوه مىكند؛ چرا كه در لبنان بيشترين سازگارى و سريعترين نتيجه گيرى را در پى دارد. اين كار با همكارى و يكپارچه كردن همه تلاشهايمان براى تحقق اهداف متنوع و مشترك شكل مى گيرد و در حد خود دستاوردى است وحدت بخش. اين تلاش مشترك، به پيوند و همبستگى كارگزاران در مسيرى واحد مى انجامد، پيوندى صميمى و صادقانه، و در نتيجه، اعتماد و آرامش افراد جامعه اسلامى را به ارمغان مى آورد، چرا كه وحدت عقيده و احساس در آنها متجلى شده است. من به عنوان مثال، نه از روى حصر، برخى از اين اهداف را يادآورى مى كنم. الف. اهداف شرعى محض، همچون يكى كردن اعياد و شعاير دينى و برخى از عبادات مانند اذان و نماز جماعت و غيره: در صورت امكان با اعتماد بر طرق علمى جديد به منظور رؤيت هلال در زاويه رؤيت، شايد بتوان به نتيجهاى رسيد كه روز عيد را تعيين كرد، تا بدين وسيله مسلمانان جهان بتوانند در يك روز اين عيد را برگزار كنند و از دشواريهايى كه از اين راه براى آنان پيش مى آيد كاسته شود؛ دشواريهاى متعددى كه ما به علّت تاخّر و تقدّم ثبوت عيد با آنها روبرو مى شويم. همچنين مى توان درباره جملاتى براى اذان كه در نزد عامه مورد پذيرش است، بررسى و تحقيق به عمل آورد. ب. اهداف اجتماعى: با تلاش مشترك مى توان به مبارزه با بى سوادى و آوارگى پرداخت. تحت نظر گرفتن ايتام و بالا بردن سطح زندگى زحمتكشان مى تواند از ديگر اهداف مشترك ما باشد، و ايجاد مؤسساتى براى اين اهدافِ والا كارى ساده و ممكن است. ج. اهداف ملّى: آيا در ميهن دوستى ما ترديدى هست؟ پس، - وجوب مشاركت فعّالانه براى آزادسازى فلسطين، - وجوب حمايت از لبنان در برابر مطامع دشمن جنايتكار، - وجوب كمك به مبارزات مقدس مردم فلسطين، - ضرورت آمادگى و همكارى كامل با دولتهاى عربى برادر براى رويارويى با تجاوز احتمالى دشمن در هر لحظه، - و بهبود اوضاع جنوب لبنان به صورت خاص، - و سراسر لبنان به طور كلى بايد همانند دژى باشد كه شاخهاى اسرائيل در آن بشكند و مطامع استعمار در آن نابود گردد. همه اينها اهداف ماست و در آن كوچكترين اختلافى نيست. اما تمام اين موارد به بررسيهاى دقيق به منظور اجراى آنها، مرزبندى مسئوليتها در قبال آنها، هماهنگ كردن تلاش تمام مردم اين مرز و بوم با مسئولان و دولتهاى عربى و جمع كردن توان مسلمانان جهان و صاحبان وجدانهاى بيدار و خيرانديشان، در هر نقطهاى، نياز مبرم دارد. براى آنكه بتوانيم در اين واجبات مشاركتى حقيقى داشته باشيم، يعنى آنچه در وسع ماست در طبق اخلاص بگذاريم، بايد اين گونه امور و برنامه ها و چارچوبهاى متناسب آن را به صورت مشترك بررسى كنيم، تا هماهنگى و اجراى طرحها و فعاليتها تسهيل گردد. اينها نمونه هايى بود كه به اميد بررسى همه جانبه به عرض رساندم و خصوصاً اميدوارم كميتهاى مشترك بدين منظور تشكيل شود و فوراً كار خود را آغاز كند. برادر بزرگوار، پيش از به پايان بردن اين نامه، نظر جناب عالى را به ماه مبارك رمضان، كه حلول آن نزديك است، جلب مى كنم. چنانكه خود مى دانيد اين ماه براى ايجاد يك جو روحى و قهرمانانه فرصت استثنايى محسوب مى شود. زيرا مسلمان در اين ماه با اعتقادات جاويدش زندگى مى كند. از اين رو اميدوارم شما سريعاً دستور فرماييد مسئولان «دارالافتاء الاسلاميه» همكارى خود را با اعضاى كميته انتشارات و تبليغات مجلس اعلاى شيعيان آغاز كنند و با كمك ديگر مؤمنان فعال، كه در بخش تبليغات رسمى كار مى كنند، براى خلق فضاى مناسب با اين ماه بزرگ و ايجاد فضايى پر از انوار خير و حق و فداكارى برنامه ريزى كنند. اميدوارم جناب عالى براى خدمت به اسلام و اقدامات خير و خدمت به برادرانتان در مجلس اعلاى شيعيان و براى برادر مخلصتان زنده و پاينده باشيد. موسى صدر
پاسخ مفتى جمهورى لبنان به نامه امام موسى صدر در تاريخ 1969/10/18
بسم اللَّه الرحمن الرحيم رياست محترم مجلس اعلاى شيعيان برادر امام موسى صدر السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته نامه جناب عالى را كه در تاريخ 1/10/1969 نوشته شده بود با ارج و احترام فراوان در تاريخ 6/10/1969 دريافت كردم، كه در آن نسبت به يكى كردن مواضع و تلاشها و اعياد همه مسلمانان در لبنان نكاتى را يادآور شده بوديد. خصوصاً اين نامه آنچه را كه ما از مجلس محترم شما در پى انتخاب جناب عالى انتظار داشتيم، برآورده ساخت؛ به گونهاى كه از آغاز نسبت به فعاليتهاى اسلام خواهانه و ميهن دوستانه در تمام ميدانها و مناسبتها براى اهدافى كه مرقومه شريفه شما نيز به آنها اشاره كرده بود، هم صدا با ما شركت جسته ايد. اكنون پديد آمدن يك هيأت رسمى همچون مجلس شما بدون ترديد عاملى مهم در استحكام اين عمل خيرخواهانه بر اساس وحدت سازماندهى با مجلس اعلاى شرعى (دار الافتاء الاسلاميه) كه مرقومه شريفه شما ما را به بررسى آن فراخوانده بود، به شمار مى آيد. اميد است با علم و آگاهى حركت كنيم و از خداوند مى خواهيم همه ما را در آنچه رضاى اوست موفق بدارد. و السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته. مفتى جمهورى لبنان، حسن خالد
|