موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر

سوال: حضرت آيت‌الله! چنان كه همه مي دانند ما اكنون در شرايط سرنوشت‌سازي در لبنان و جهان عرب به سر مي بريم، در اين رابطه شما چه اصولي را پيشنهاد مي كنيد تا همه لبناني ها با توجه به اهداف مشترك برگرد آن جمع شوند و به لبنان خدمت كنند؟

امام موسي‌صدر: درباره اين سؤال خاص بايد اصول ضروري هرمجتمع را بازگو كنم. هر تشكيلاتي، از جمعيت كوچكي در يك روستا گرفته تا جمعيت بزرگي مانند سازمان ملل متحد براساس اصول معيني شكل مي گيرد، اما مهم همانا تحقق اين اصول است و براي آن كه ما بتوانيم اين اصول را تحقق بخشيم، بايد بر اصولي منطبق با واقعيت هاي عيني تكيه كنيم. به ويژه اگر كه اين واقعيت ها با ريشه هاي عميق تاريخي، جغرافيايي، انساني و اعتقادي در پيوند باشد، بدون ترديد به زودي در جان و روح مردم ريشه مي دواند و مردم بالفعل گرد آن جمع مي آيند.

اما در ارتباط با لبنان بايد دانست كه لبنان صاحب واقعيتي است تاريخي كه تا قديم ترين اعصار امتداد دارد. تاريخ لبنان بسياري از تمدن‌ها و عظمت ها و رسالت ها و فرهنگ ها را در خود جاي داده است. اين تاريخي است كه اگر فرد لبناني از آن مطلع باشد نسبت به آن احساس سربلندي مي كند. چرا كه اين تاريخ براي او يادآور عظمت ها و تمدن هاو رسالت هاي بزرگي است كه همواره فرد لبناني را وا داشته و امروز هم وا مي دارد تا نقش بزرگ خود را ايفا كند.

از نظر جغرافيايي لبنان جزيي از جهان عرب به شمار مي آيد و از سويي مرزهاي آن به آسيا و آفريقا و اروپا گشاده و در كنار درياست. اين عوامل به فرد لبناني امكان تحرك مي دهد و تحقق اهداف بلند او را آسان مي كند. نزديكي لبنان به دريا، آب و هواي معتدل و سلامت بدن امكانات انساني است كه شناخت رسالت انساني را امكان‌پذير مي كند، و به گونه اي آشكار اين توانايي ها را در لبنانيان مقيم وطن و به صورتي آشكارتر در لبنانيان مهاجر در جهان مي توان ديد. زيرا اين امكانات بالفعل لبنانيان را براي مهاجرت تشويق و تشجيع كرده است.

از طرفي لبنان صاحب فرهنگ و تمدنی است كه از تمدن هاي متنوع و فرهنگ هاي مختلف و انديشه هاي گوناگون بهره گرفته. درآينه تمدن لبنان می توان تجربه هاي ميليون ها و ميلياردها تن از افراد بشر را ديد. بايد از اين دستاوردهاي بشري كه اكنون در لبنان فراهم آمده به گونه اي جدي بهره برداري كرد. در پرتو اين واقعيات درخشان است كه در لبنان مجموعه هاي متعدد و انديشه هاي متنوع مشاهده مي كنيم. هم مي توان از اين رنگارنگي و تنوع در جهت تفرقه و پراكندگي جامعه سوداگري كرد و هم مي توان از آن به عنوان پايگاه هايي براي تعاون و همياري سود جست، زيرا هر گروهي براي خود تجربه اي دارد و صاحب افكاري است.

اين تنوعات مي تواند وسيله اي براي برخورد آرا و تبادل اطلاعات و افزايش تجربه ها و در نتيجه تكوين تمدني انساني باشد و تحقق نقش و رسالت لبناني را امكان‌پذير سازد. زيرا اين رسالت ثمره تجارب بشري است و مي تواند به جهان عرضه شود و ارمغان لبنان و رسالت تاريخي اين كشور نيز باشد.

لكن شرط اساسي براي آنكه ما بتوانيم اين افكار و تجارب متنوع را در كنار هم جمع آوريم و از آن به عنوان پايگاه هايي براي همفكري و تعاون و همياري بهره ببريم، همان توجه به اصل احترام متقابل در ميان مردم اين كشور است. اين چيز جديدي در لبنان نيست. كشوري كه از چنين امكان سازنده و مثبت بهره نگيرد، در آن فريادها و اعتراض هاي محلي و اقليمي و قبيله اي يا اقداماتي از اين قبيل بروز خواهد كرد و افراد مغرض يا نادان مي توانند از آن در جهت آشفتگي و جدايي و نابودي آن جامعه بهره برداري كنند. اما اگر در جامعه اطمينان متقابل باشد چنين چيزي به وقوع نمي پيوندد و اطمينان متقابل جز با احترام متقابل حاصل نمي شود. شما بايد به من احترام بگذاريد و من نيز بايد به شما احترام بگذارم. اگر من شخصي را تحقير نكنم اما او مرا كوچك كند ديگر اطميناني باقي نمي ماند و در نتيجه كشور دچار رکود شده به گروه ها و دسته هايي غير مفيد و هركدام ضعيف تقسيم مي شود. بدين سبب است كه معتقدم تبادل تجربيات و همكاري ملي و نتيجتاً رشد و اقتدار كشور در گرو آنست كه من به ديگري اطمينان داشته باشم و او به من.

بنابراين، اصل، به رسميت شناختن طرف مقابل است يعني اطمينان به يكديگر داشتن، كه براي ايجاد تعاون و همياري، و اينهمه از احترام متقابل ناشي مي شود. با كمال تأسف چهره اين حقيقت در لبنان مسخ شده است و آن را با تحميل سازش بر ديگري و سكوت و انزواي طرف مقابل مي خواهند درمان كنند.

چيزي كه آن را نه غالب و نه مغلوب در لبنان نام نهادند. اما اين سازش اگر بالفعل باشد داراي خطرهايي است. زيرا روند سازش طبعاً موجب غلبه يك طرف بر طرف ديگر مي شود و براي آن كه بخواهند زياده طلبي طرف غالب را تأمين كنند بايد حق و حقوق بيشتري نسبت به مغلوب به او بدهند و اين سازش‌پذيري ها نادرست و خطرناك است. خطر دوم آن است كه سازش ها دائماً ميان سران انجام مي پذيرد و به حساب مردم و جامعه گذاشته مي شود، اين دو خطر در تحميل سازش نهفته است. اما اگر قبول كنيم كه گوناگوني تفكرات و فرهنگ ها مسأله تعاون ميان مردم را آسان مي كند، بي شك اين تنوع وسيله اي براي تحكيم ارتباط ميان افراد اين كشور خواهد شد. زيرا هر كس احساس مي كند كه از ديگران بي نياز نيست.بر اين اساس مي توان اصولی را تعيين كرد تا لبناني ها به گرد آن جمع آيند. به عبارتي كوتاه به رسميت شناختن يكديگر و احترام متقابل اساسي ترين شرط بقا و استمرار هر كشوري است.

سوال: حضرت آيت‌الله! ما با خطرهاي گوناگوني روبرو هستيم كه لبنان و سلامت آن را درحال حاضر تهديد مي كنند. مرزهاي لبنان اينك در معرض خطر و تجاوز دشمن است. بنابراين وظيفه ما لبناني ها براي دفع اين خطرات چيست؟

امام موسي‌صدر: طبعاً اين سؤال پاسخ طولاني مي طلبد، اما من سعي مي كنم تا حد امكان آن را خلاصه كنم. شايد پاسخ من به اين سؤال براي شنوندگان و بينندگان شگفت آور باشد؛ من براي لبنان و حتي كشورها و امت ها خطر خارجي قابل ذكري سراغ ندارم. بلكه خطر اساسي كه هر كشور و هر امتي را تهديد مي كند همان خطر داخلي است. حتي دشمن همواره تلاش مي كند تا با ايجاد تفرقه ها به گستردگی خطر داخلی، دامن بزند و به وسيله آن به كشور ضربه بزند. خطر خارجي صهيونيسم را كه اينك گريبان گير كشور شده، نمي توان ناديده انگاشت و چه بسا كه اين خطر خود بزرگترين خطر در جهان باشد. اما مقصود من آن است كه خطري كه كيان يك امت يا كيان يك كشور و يا مردم را تهديد مي كند، همان خطر داخلي است كه مهلك است.

من بدين واقعيت اعتقاد دارم كه يك ملت امكان ندارد بر اثر خطر خارجی و دشمنان بسيار از ميان برود و هرگز تاريخ ، هيچ ملت و امتي را نشان نداده كه به خاطر زور و اجبار يا در نتيجه غلبه دشمن خارجي از بين رفته باشد، تا هنگامي كه آن مردم در كنار يكديگر بوده و وحدت كلمه داشته و به مسئوليت هاي خود آگاه بوده اند. مهم، خطر داخلي است؛ خطر تفرقه. و اين چيزي بود كه در پاسخ سؤال اول ذكر كردم. اين خطر نتيجه تحقير و عدم احترام به يكديگر و گروه گروه كردن مردم است. اين مشكلاتي است كه ما اينك با آن مواجهيم.

خطر اساسي و داخلي خطر بي مسؤوليتي، بي بند و باري و فساد است. وقتي كه لبنان بايد همچون جامعه جنگي باشد كه هر چيزي در آن به مقاومت و پايداري و دفاع اشاره داشته باشد، متأسفانه مي بينيم هنوز برخي از مردم اين كشور گمان مي كنند كه در يك جامعه بي خطر، آن هم در كمال راحتي و رفاه زندگي مي كنند، هنوز همان مجالس و محافل شب زنده داري و شادخواري ها برقرار است. ما مي خواهيم در اين جهان زندگي كنيم و امكان ندارد انسان بدون تلاش و تحمل سختي بتواند در اين جهان زندگي كند. با مسخرگي و بي بند و باري و غفلت از خطر نمي توان در اين جهان زندگي كرد. بايد حد و حدودي براي اين غفلت فساد تعيين كرد. بدون شك گوشه اي از اين كار بر دوش علماي دين و مصلحان جامعه است، گوشه هايي هم بر دوش سازمان هاي فرهنگی و تبليغاتي و مجلات و روزنامه ها و بخشی بخصوص بر دوش دولت است، كه شرايط اجتماع را درك كند و مراكز فساد و بي خبري را ببندد و امكانات فساد را ممنوع كند و فضايي آكنده از جديت و پاكيزگي را به وجود آورد.

شايد بحث و گفت و گو درباره خدمت سربازي اجباري كه اين روزها اينجا و آنجا مطرح است و اميدواريم مورد قبول قرار گيرد، خود وسيله معقولي براي تكوين جامعه در حال جنگ يا به تعبير ما جامعه مقاوم در نزد جوانان لبناني درآيد. زيرا ما خواهان جنگ نيستيم، بلكه مي خواهيم از خود دفاع كنيم. در برابر خطر خارجي و نيز در مقابل اين خطر ما مي توانيم تنها يك كلمه بگوييم و آن هم مقاومت تا مرگ است. مقاومت مطلق. يعني اگر وسايل دفاع از خود براي ما فراهم باشد دفاع مي كنيم و اگر ابزار دفاع براي ما مهيا نگردد همگي مي ميريم.

اگرچه مرگ ما صهيونيست ها را از اشغال كشور بازنمي دارد، ولي موضع ما را تقويت و تثبيت مي كند. فرزندان ما و مردم ما در آينده مي فهمند كه پدرانشان براي چه هدفي جان فدا كرده اند.اين يگانه راه براي بقاي اين كشور و هر كشور ديگري است و مقاومت تنها حربه ما براي دفع خطر خارجي است. مقاومت، يگانه سلاحي است كه مطلقاً راهي براي غلبه بر آن وجود ندارد. پس از آنكه ما اين اصل را پذيرفتيم بايد وسايل مقاومت را نيز فراهم آوريم.

وسايل مقاومت عبارت است از مجهز شدن به سلاح هاي جديد، تشكيل جامعه اي مقاوم، همانطور كه گفتم. و نيز بهبود وضع اجتماعي در مناطقي كه از سوي دشمن در معرض تهديد قرار گرفته اند. زيرا وضع اين مناطق رضايت‌بخش نيست و اهمال و سستي در اين امر مهم و در اين برهه حساس از تاريخ جايز نيست. هر روز را هزاران حساب است. سربازي اجباري چيزي است كه مطلقاً نمي توان از آن چشم پوشيد، چه براي از بين بردن فساد داخلي و ذوب كردن مردم لبنان در بوته وطن دوستي صادقانه و چه براي دفاع در مقابل دشمن.

سپس دستگاه هاي تبليغاتي را بايد قوي كرد و پيش از مواردي كه ذكر شد يا پس از آنها بايد با دولت هاي برادر عربي همكاري و هماهنگي داشت. اين وسايلي است كه به سياستمداران و نظاميان و جامعه عربي اختصاص دارد و همان طور كه در اطلاعيه مجلس اعلاي اسلامي شيعيان لبنان گفته ام، ما خود را نيروهاي وطن دوست و قدرتمندي مي دانيم كه آماده هرگونه فداكاري است.

بنابراين در مقابل اين خطرها بر ماست كه از خود مقاومت نشان دهيم و جو جامعه را براي مقاومت آماده كنيم. خود را براي ايستادگي و مقاومت بسازيم و برترين راه براي تقويت و تحكيم روحيه مقاومت و ايستادگي، تقويت ايمان به خدا و ايمان به مطلق و ايمان به ارزش هاست. ايمان به اينكه حق هميشه در جهان پيروز است، هر چند كه موقعيت ها دگرگون شود و روزها وسال ها به درازا بكشد. در برابر خطرهاي داخلي، نيازمند احترام متقابل هستيم تا بتوانيم قدرت وطن‌مان را تقويت كنيم و به مبارزه با فساد بپردازيم. امروزه فساد تنها به كاري اطلاق نمي شود كه خلاف دين يا اخلاق است، بلكه فساد امروز، هر عمل نادرستی است كه در اين كشور صورت مي گيرد، هرگونه تبعيض، تعدی،بی توجهی، بي بند و باري، سستي و اهمال است. هر خانه اي كه در آن چنين فسادهايی انجام مي گيرد در حقيقت خانه امني است براي دشمن در اين كشور. اين نكته اي است كه نبايد از آن هرگز غفلت كرد. من نيز به خاطر اينكه جزو روحانيون هستم درباره اين موضوع سخن نمي گويم، بلكه من همچون هموطني مخلص در اين باره با شما سخن مي گويم. اين كشور نمي تواند جامعه جدي، مقاوم، و جنگي باشد در حالي كه در خانه ها شبانه روز فساد صورت پذيرد، اين امري غير مقبول است.

سوال: حضرت آيت الله!آمارهاي عمومي نشان مي دهد كه جوانان ، بيش از 55 درصد جمعيت لبنان را تشكيل مي دهند.اما تا اكنون در اين باره و در باب بهره مندي از اين نيرو در جهت اهداف كلان لبنان سخني گفته نشده است. راه كار ونظر شما در اين ارتباط چيست؟

امام موسي صدر: نحوه ايجاد تشكيلات ميان جوانان امريست كه بايد به خودشان واگذار شود.يعني جوانان بايد خودشان گردهم جمع شوند وبراي تحقق اهداف مشتركشان تلاش كنند. اما آنچه كه به ما مربوط مي شود،يعني جامعه امروز،بايد در اين جهت باشد كه چگونه مي توانيم از استعدادهاونيروي جوانان براي اعتلاي لبنان استفاده كنيم.

سوال: حضرت آيت‌الله! آيا مجلس اعلاي شيعيان هم مانند ديگر مجلس ها كه تنها پيروان خود را گرد آورده، به امور آنان رسيدگي مي كنند، فقط به وضع شيعيان مي پردازد يا آنكه اين مجلس اهداف ديگري هم دارد كه از اين مفهوم سنتي پاي فراتر مي نهد.

امام موسي‌صدر: در حقيقت من همه مجالس علمي و اجتماعاتي را كه به نام دين تشكيل مي شود محترم مي شمارم و در نظر من تدين غير از طايفه گرايي است. در حال حاضر سه شعار وجود دارد: لائيسم، طايفي‌گري و اعتدال ديني كه ما اعتدال ديني را تدين مي ناميم. تدين و ايمان به الله و الله، خداوند همه است. هيچ ديني پيروانش را به كنار نهادن و حقير شمردن دين ديگر فرا نخوانده است. شكي نيست كه همه مردم عيال خدايند و محبوب ترين مردم نزد خداوند كسي است كه به حال عيال او سودمندتر باشد. خدمت به بندگان خداوند از هر طايفه اي كه باشد، در حقيقت خدمت به خداوند تعالي است. هر چند خدا از خدمت بندگانش بي نياز است. پس خداوند با خدمت به بندگانش خدمت مي شود، اين است نظر ما نسبت به مجالس ديگر كه شما نيز بدان اشاره كرديد.

مجلس اسلامي شيعه به غير از پرداختن به امور ديني همچون تعليم و تربيت ديني در مدارس و تنظيم فرصتها و هماهنگ ساختن تلاش ها و همكاري ها به امور ديگري نيز مي پردازند، مثل بهبود بخشيدن به وضع شيعيان و سر و سامان دادن به امور و شئون آنها و ارتقاء معنوی ومادی آنها به نحوي كه هم سطح ديگر لبنانيان قرار گيرند و بتوانند رسالت و تقش خود را به خوبي ايفا كند. گمان مي كنم مقصود شما هم همين نكته است. به اعتقاد من بيشتر اهداف ما ميهني و ملي است. مثلاً سرلوحه اهداف ما مبارزه با بي سوادي است. چرا كه با كمال تأسف شمار بسياري از شيعيان لبنان از بي سوادي رنج مي برند.

همچنين مبارزه با مهاجرت و پراكندگي آنان و بهبود بخشيدن به مراکز و مؤسسات و شرايط و اوضاع آنها در حدود مسئوليت‌هاي ماست. اينها همه هدف‌هاي عام و گسترده اي است كه تنها يك گروه را در برنمي گيرد، بخصوص ما كه همواره در محافل خود از اتحاد و تعاون دم مي زنيم و مجلس اعلاي شيعيان را پايگاهي نوين براي تعاون مي دانيم. اتحاد با هر طايفه و گروهي كه به نحوي از انحا توجيه‌پذير باشد، مثلاً اتحاد با اديان ديگر اسلامي بر محور اهداف اسلامي ويژه و تعاون ما با ديگر طوايف حول محور اهداف ديني، ملي و اخلاقي و غيره صورت خواهد گرفت.

سوال: حضرت آيت‌الله! بنابر آنچه گذشت اهداف مجلس اعلاي شيعيان چيست و زمينه تحقق عملي آن به ويژه در امور مهم ملي، چنان كه خودتان فرموديد، چگونه است؟

امام موسي‌صدر: طبعاً تنظيم امکانات موجود در نزد شيعيان و ايجاد نوعي هماهنگي و مذاكره و همکاری با اهداف ديگر طوايف، امر هماهنگي و تقويت فعاليت ها را به همراه مسئولان آسان مي سازد. به عبارتي ديگر مي توانيم بگوييم كه از اين طريق قادر خواهيم بود همه تلاش هاي مخلصانه خود و ديگر طوايف را در جهت مصالح و اهداف صحيح ملي منسجم و يکپارچه كنيم و به آنها سروسامان بخشيم. به عنوان نمونه اگر قانون خدمت سربازي اجباري مورد تصويب قرار گيرد، مي توان به سربازان در شش ماه نخست آموزش نظامي داد و در شش ماه دوم باسوادان آنها را براي مبارزه با بي سوادي يا آموزش كشاورزي يا مبارزه با امراض و تأمين بهداشت مناطق مختلف به روستاها گسيل كرد. البته اين امر نيازمند برنامه ريزي كلي و عمومي است. ما در آينده با كمك افراد مخلص ديگر طوايف و نيز با همياري مسئولان، مجلس اعلي را پايگاهي براي خدمت به خداوند قرار مي دهيم و با استعانت از او و تجارب موجود در جهان به خلق خدا و مردم کشورمان از هر دين و طايفه ای كمك كنيم.


		درباره ما زندگينامه نگارخانه اخبار انديشه امام درباره امام صفحه اصلی